WST?P

 

Zamieszczone poni?ej opracowanie b?dzie si? rozrasta?o o comiesi?czne rady gospodarskie, rozk?ady pracy kobiecej oraz przys?owia. Sporz?dzono na podstawie �Kalendarza na 1888 roku, kol?dy dla gospody?� oraz �Kalendarza G?osu W?brzeskiego na 1936�. Pisownia oryginalna.

 

 

STYCZE?

 

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

Nowy rok � do pracy w Imi? Bo?e. U?o?y? plan gospodarki na ca?y rok, ?eby na ka?d? por? wszystko by?o gotowe. Zakupi? brakuj?ce narz?dzia rolnicze, zepsute naprawi?. Drzewo na budulec, na opa? zwozi? p�ki sanna. Wywozi? naw�z. Wypr�bowa? si?? kie?kowania starszawych nasion, zasiewaj?c po trochu w wazonikach. Kopa? do?y do wiosennego sadzenia drzew, by ziemia dobrze rozmarz?a. Bieli? drzewa mlekiem wiapiennem, by zniszczy? gniazda owad�w. Dba? o inwentarz. Obejrze? kopce z ziemniakami. W stawach rybnych r?ba? otwory w lodzie. Wieczorami czyta? ksi??ki i pisma religijne i gospodarskie.

 

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

        W miesi?cu tym wszelkie zapasy spi?arni, apteczki i piwnicy s? w ca?ej pe?ni, ca?a wi?c gospodarcz? czynno?ci? pani domu, jest u?ywanie swej pracy przez przyjmowanie go?ci i licznie odwiedzaj?cych si? wzajemnie znajomych. Miesi?c ten bowiem zwany karnawa?em, przeznaczony jest na odpoczynek i zabawy, w mie?cie na bale i wieczory, zebrania, - na wsi na kuligi, wesela itp. W rodzinnym za? k�?ku ca?y ten miesi?c schodzi na czytaniu lub projektach zabaw, przygotowaniach toalet wieczornych, kt�rych wzory podaje tak obszernie, poczynaj?c od 1 Numeru roku, w szpaltach swoich Bluszcz, pismo kobiet. Suknie balowe lekkie powinny si? szy? na pr?dce, to jest bardzo szybko, w obszernym pokoju na du?ych sto?ach lub deskach, tak aby nie uleg?y zniszczeniu i ?wie?o by?y wyko?czone � nie radz? je szy? wieczorami, bo lekka tkanina ?atwo od ognia zaj?? si? mo?e.

        Sma?enie p?czk�w, fawork�w, robienie krem�w, galaret, kt�re w tym miesi?cu naturalnie bez lodowni wybornie si? udaj?, jest codzienn? prac? w styczniu.

        Wiejskie gospodynie, zajmuj? si? prz?dzeniem czystego ju? lnu i konopi, nast?pnie robieniem p?�tna, mniej umiej?tne dziewki darciem pierzy z zabitych jesieni? g?si. W karminku ju? w styczniu karmi? stosownie do potrzeb wi?ksz? lub mniejsz? ilo?? wieprzk�w m?odych rocznych (bo ze starszych niesmaczne) na szynki wielkanocne, kt�re to karmienie trwa trzy do czterech tygodni.

        W tym miesi?cu nale?y lodownie, lub kto tej nie ma, g??boko kopane do?y zaopatrywa? w l�d, nie spuszczaj?c si? na luty, kt�ry cz?stokro? bywa d?d?ysty i bez mroz�w, mo?na jednak zostawi? to na pocz?tek lutego.

 

 

PRZYS?OWIA

 

Na Nowy Rok przybywa, dnia na zaj?czy skok.

 

?wi?ta Pryska lodem ?ciska.

 

Agnieszka gdy ?askawa, puszcza skowronka z r?kawa.

 

Stycze? rok stary z nowym rokiem styka, kto w starym nie pracowa?,

ten w nowym utyka.

 

S�l ?wi?tej Agaty, broni od ognia chaty.

 

 

 

LUTY

 

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

        Przebiera? warzywa w piwnicy i usuwa? zgni?e. Przygotowa? zbo?e do wiosennych zasiew�w. Odprowadza? z p�l wod? w czasie odwil?y. Poprawia? mosty, drogi, p?oty. Obejrze? zapasy s?omy i siana, czy nie zabraknie do nowych pasn. W sadzie ko?czy? skrobanie i bielenie drzew, obieranie z gniazd g?sienicowych, obcina? suche ga??zie. W dnie pogodne szczepi? owoce pestkowe, zasiewa? pestki. Zamawia? drzewka do sadzenia. Stajni nale?y pilnowa?, szczeg�lnie przy porodzie byd?a. Zakupi? ksi??eczki, by si? dowiedzie?, jak si? z byd?em w takich razach obchodzi?. Przygotowa? grz?dki na kapust?, marchew, pietruszk?. Inspekta zasia?.

Pami?ta? o ksi??kach bo o?wiata potrzebna.

 

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

        Zaraz na pocz?tkach tego miesi?ca powinna si? zaj?? czy to w mie?cie, staranna i zabieg?a gospodyni, czy na wsi z obowi?zku, zabiciem wieprzak�w na szynki wielkanocne, aby kiszki, kie?basy ?wie?e i wszelkie podroby i odpadki pozosta?e od solenia mi?siwa, zu?y? w zapusty, przypadaj?ce zwykle na pocz?tkach tego miesi?ca, dla domownik�w, kt�rzy z ut?sknieniem oczekuj? rok ca?y na te specja?y.

        Poniewa? luty jest miesi?cem mro?nym, nale?y wi?c, gdzie s? ryby i ludzie znaj?cy si? na tem, robi? przer?ble, i ?owi? takowe � marynowa? w occie na post lub u?ywa? ?wie?e. Zaj?? si? praniem, bo ju? marcowe s?o?ce bieli najlepiej bielizn?. Dzie? ju? bywa znacznie d?u?szy, mo?na si? zaj?? szyciem bielizny i przerabianiem sukien potrzebnych na wiosn?. Na wsi w ko?cu tego miesi?ca mo?na robi? piwo, ocet, sok z ?urawin, kt�re s? najlepsze z pod ?niegu w tym miesi?cu zebrane, butelkowa? mi�d z beczek. R�wnie? w tym czasie powinna si? ju? przygotowa? m?ka na pieczywo wielkanocne, aby by?a dobrze wyschni?ta, zreszt? i m?yn jest wtedy wolny i zbo?a w spichrzach pe?no.

        Wszelkie gatunki kasz na nast?pny przedn�wek ju? w lutym trzeba przysposobi?. W?dzenie szynek i r�?nych w?dlin zaczyna si? odbywa? w drugiej po?owie lutego. W ko?cu na wsi jest ju? robota w inspektach.    W mie?cie pieczarki w piwnicach urz?dzi?; pilnowa? dobrze piwnicznych zapas�w czy si? nie psuj?, przy zbli?aj?cej si? wio?nie. Kartofle zaczynaj?ce wyrasta? obrywa? starannie. Kto w styczniu nie zaopatrzy? si? w l�d, stanowczo w lutym to zrobi? powinien, nie spuszczaj?c si? ju? w ?adnym razie na wilgotnym cz?sto marzec.

        Jab?ka w piwnicach cz?sto przebiera? i ustawia? na deskach tak, aby jedno drugiego nie dotyka?o.     

 

 

PRZYS?OWIA

 

 

Gromniczna pogoda, b?dzie jesie? dorodna.

 

Po ?wi?tej Dorocie,

Schn? chusty na p?ocie,

A je?li pr?dko nie schn?,

To mrozy cz?eka do pieca wepchn?.

 

?wi?ty Maciej zim? traci, - jak nie traci, to bogaci.

 

 

 

 

KWIECIE?

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

        Ko?czy? siew zb�?. Bronowa? i posiewa? koniczyny. Rozrzuca? kretowiska. Sadzi? ziemiaki (najlepiej ?rednie, nie za ma?e, ani za du?e). Przygotowa? rol? pod kapust?, buraki, len i konopie. Puste miejsca na ??kach podsiewa? doborowem nasieniem, by ich nie zachwa?ci?. W sadzie ko?czy? sadzenie drzewek, kt�re trzeba w razie suszy obficie podlewa?. Drzewa owocowe okopa? i przymocowa? s?absze do palik�w; grunt oczyszcza? z chwast�w i zielsk. Konie i wo?y robocze dobrze ?ywi?, by nie ustawa?y w ci??kiej pracy. Byd?o mo?na wyp?dza? na pasz?, ale w domu dokarmia? pasz? such?.
W pasiece poodtyka? wyloty i zdj?? zimowe zewn?trzne os?ony. Dodawa? pszczo?om miodu, dop�ki same uzbiera? go nie mog?. Oczy?ci? wn?trza uli pszcz�?, kt�re posn??y i ze zniszczonych ple?ni? plastr�w.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

 

        Je?eli Wielkanoc jest wczesna, to koniec marca lub pocz?tek kwietnia schodzi na przygotowaniach wielkanocnych. Radz? ka?dej gospodyni, w ostatnim tygodniu, ju? w poniedzia?ek zaj?? si? przygotowaniem rodzenek, migda?�w i tarciem cukru z g?owy do bab, gdy? te ?mudne roboty zajmuj? wiele czasu i mitr??? samo pieczenie, je?eli nie s? pierwej gotowe, tem bardziej, ?e nie radz? nigdy wcze?niej piec bab nawet parzonych jak w pi?tek, a lepiej w sobot?; ca?a przyjemno?? ciasta, kt�re si? zwykle jada a? po za przewodni? niedziel?, stracona, je?eli si? je ma stare od razu. Mazurki mo?na piec w ?rod? i czwartek. Szynki i wszelkie mi?siwa gotowa? w sobot? rano, pieczyste piec na ?wie?o w same ?wi?ta, bo chwa?a Bogu ju? dawny niehigieniczny zwyczaj wyszed? z u?ycia jadania samego zimnego mi?sa w oba ?wi?ta Wielkanocne. Zaraz po ?wi?tach w pierwszych dniach, trzeba robi? kasz? kartoflann? z pozosta?ych od ciasta bia?ek, kt�re zachowane w garnku obwi?zanym papierem, w zimnej piwnicy przechowuj? si? dobrze kilka dni.

W pierwszej po?owie kwietnia, gdy ziemia ju? nie zamarzni?ta, zaczyna si? robota w ogrodzie tak w miastach jak i na wsi. W drugiej nale?y sia? len. W kwietniu zaczyna si? najwi?ksza ilo?? kr�w cieli?, cielaki z marca i kwietnia najlepsze s? na przech�wek, gdy? i krowa daje wi?cej mleka i wiosna jest por? ?atwiejszego wychowania ich. Prosiaki z kwietnia s? tak?e najlepsze do przych�wku. W mie?cie ca?y kwiecie? schodzi na przerabianiu i przygotowaniu ubior�w wiosennych dla ca?ego domu, a dzie? d?ugi i pora niezbyt gor?ca jest potemu do ka?dej roboty. W kwietniu nale?y starannie pilnowa? w piwnicach kartofli, wyrastaj?cych na wiosn?, aby je obrywa? z korzeni i wszelkie warzywa jakie jeszcze s? przebra?, zepsute odrzucaj?c. Kapust? kwaszon? cz??ciej jak w zimie obmywa?.

W pocz?tku kwietnia ju? na dobre trzeba sadzi? dr�b, kury, kaczki, g?si, indyki najp�?niej. Ten miesi?c daje ju? nowalje, jest wi?c ci?g?a robota w inspektach i ogrodach.

 

 

 

PRZYS?OWIA

 

We ?wi?ty Wojciech, kobyli pociech.

 

?wi?ty Marek wrzuca do wody ogarek.

 

Kwiecie?, plecie? bo przeplata.

Troch? zimy, troch? lata.

Na ?wi?ty Wincenty,

Nie chod? bosemi pi?ty,

Bo na ?wi?ty Wincenty,

 

 

 

 

MAJ

 

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

        Ko?czy? wszelkie zasiewy i sadzenie. Z ko?cem miesi?ca posia? gryk?, proso i len. Kapust? sadzi si? najlepiej po deszczu i okopuje, skoro tylko nale?ycie podro?nie. Ziemniaki po wzej?ciu bronowa?, a potem okopa?. Plewi? chwasty. Karmi? ryby. Przygotowa? kompoty. Zanim drzewa okwitn?, trzeba je oczy?ci? z g?sienic, niszczy? mszyce, strz?sa? chrab?szcze. W razie posuchy podlewa? obficie m?ode drzewka wod?, dobrze jest u?y?ni? pod niemi grunt gnoj�wk? mieszan? z wod?. Szczepi? stare drzewa. Stajnie przewietrza?. Budynki bieli? przeciw muchom. Po uko?czeniu zasiew�w bra? si? do kopania nowych row�w, szczeg�lnie na mokrych ??kach i do naprawy starych, przyczep ziemi? rozrzuci? po s?siednich polach i ??kach.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

 

        Maj, �w pi?kny poetyczny maj, jest miesi?cem nabia?u. Najlepsze mas?o majowe i najwi?ksza go ilo?? wsz?dzie, bo byd?o maj?c ju? ?wie?? pasz?, najwi?cej daje mleka, a ?e jeszcze i upa?�w nie ma, wi?c go naj?atwiej dobrze wyrobi? i oddzieli? od ma?lanki, dlatego mas?o majowe jest najtrwalsze, i owe litewskie najwyborniejsze mas?o bywa majowe.

W maju wi?c trzeba zbiera? mas?o na ca?oroczny zapas, sol?c go dobrze. W mie?cie rzadko kiedy bywa tak tanie w maju, aby go warto by?o skupowa? i zbiera? na zapas zimowy. Gdzie jest za?o?one gospodarstwo mleczne na spos�b zagraniczny, w tym miesi?cu najlepiej si? udaj? wszelkie sery ze s?odkiego mleka. W ogrodach najwi?ksza robota, sadzenie rozsady i r�?nych flanc�w, warzywa etc. Zaczyna si? zaraz w pocz?tku maja.

Maj jest rzeczywistym miesi?cem przedn�wka, bo ju? zaczyna by? pusto w piwnicy i spi?arni, a jeszcze ani ogr�d ani las nic nie daje. W ko?cu dopiero maja pojawiaj? si? grzyby tak zwane majowe, gdzie ich jest obfito??, trzeba suszy? w rozmaity spos�b; na s?o?cu suszone krajane mo?na tylko dobrze w maju robi?, gdy? na jesieni ju? s?o?ce tak mocno nie grzeje i nie suszy. Marynowa? nie trzeba, dopiero jesieni?, gdy? cz?sto bez psucia upa?�w letnich nie przetrzymuj?.

W tym miesi?cu tak?e zaczyna si? najwi?ksza robota oko?o drobiu, bo najwi?kszy l?g ma miejsce. Kwiat bzowy nale?y w tym czasie zbiera? i suszy? na lekarstwo. P�?niejsze gatunki lnu siej? si? dopiero w maju. Poniewa? w maju najd?u?sze ju? s? dnie i ma?o si? pali ?wiat?a w pocz?tku miesi?ca, wi?c trzeba wszystkie lampy, szk?a, rezerwuary, banie wymy? woln? wod? z sod? lub szarem myd?em, knoty wyj??, zawin?? w papier, lampy powyciera? bibu?? i pochowa? w pud?a lub do szafy, aby spokojnie doczeka?y do jesieni.

       

 

PRZYS?OWIA

 

 

Maj, byd?u daj, a sam za piec uciekaj.

 

Na Wniebowst?pienie, B�g w niebie, robak w mi?so, ?yd w kiesze?,

a diabe? wst?puje w sumienie.

 

Len zasiany w Stanis?awa,

uro?nie jak ?awa.

 

?wi?ta Zofia, k?osy rozwija.

 

Do ?wi?tego Ducha nie zdejmuj ko?ucha,

 

 

 

 

CZERWIEC

 

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

        Okopywa? ziemniaki, buraki plewi? i przerywa?, sadzi? kapust?, sia? p�?niejszy len i konopie. Plewi? pilnie chwasty na polach, kosi? osty i inne chwasty przy drogach i miedzach. Niszczy? pilnie kaniank?. Dopilnowywa? sianokos�w. Sadzi? rozsad? r�?nych warzyw. Niszczy? g?sienice. Uwa?a? na obor? i byd?o. M?odych ?rebi?t i ciel?t, kt�re si? teraz od??cza, nie trzyma? w stajni, ale w zagrodzie dla powietrza i ruchu. Niszczy? muchy w oborze, bo roznosz? zarazki chor�b bydl?cych i ludzkich. Owiec nie wyp?dza? zbyt wczesnym rankiem, bo po rosie ?atwo o wzd?cia. W sadzie podlewa? m?ode drzewka w czasie posuchy i kwiat u jedno i dwurocznych obrywa?. Pilnowa? wychodzenia roj�w w pasiece. Obejrze? stodo?y i strychy, ponaprawia? zepsute dachy. Poprawia? narz?dzia gospodarskie.

 

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

 

        Kto ma odnawia? mieszkanie, malowa? pokoje lub drzwi i okna olejno, okleja? obicie itp., niech zaraz w czerwcu si? zabiera do tego, przedn�wek czas najwolniejszy dla gospodyni, a upa? i powietrze po temu, farby i klej schn? pr?dko, nie zostawiaj?c odoru ?adnego. Czy w mie?cie czy na wsi, robota oko?o odnawiania mieszkania domu, od?wie?ania i politurowania mebli w tym miesi?cu si? uskutecznia. Tylko niedba?e gospodynie zostawiaj? to do jesieni, kiedy najwi?ksza jest robota w domu. Przestawianie i podlepianie piec�w tak pokojowych, jak i kuchennych w czerwcu ma miejsce. Wszelkie zio?a ju? w tej porze nale?y zbiera?.

W mie?cie szycie bielizny i pranie odbywa? si? powinno przed ?w. Janem, firanki nale?y popru?, ufarbowa? i bez krochmalenia pochowa?, w lecie bowiem najcz??ciej si? wyje?d?a, nie potrzeba wi?c zawiesza?. We?niane rzeczy z zimy jak: kaftaniki, po?czochy, koszulki, sp�dniczki itp. wypra? w mydle i schowa?, aby brudne i spocone przez lato nie le?a?y; bo niezdrowo i niszcz? si? pr?dzej, a i mule po mydle nie zal?gaj? si? tak ?atwo. Futra i wszystkie we?niane rzeczy mocno w tym miesi?cu kilka razy przetrzepa? i oczy?ci? na letnie przechowanie. Dywany i inne wi?ksze tym podobne rzeczy przesypa? kamfor? i z?o?one zostawi? w ciemnym pokoju. Z aptecznych zapas�w w pierwszej po?owie czerwca trzeba sma?y? agrest, w drugiej poziomki i truskawki; w ko?cu samym miesi?ca nale?y sma?y? r�??. Groszek zielony na zim? suszy?.

 

 

PRZYS?OWIA

 

 

Kiedy cz?owiek ??k? kosi, lada baba deszcz uprosi.

 

Na ?wi?ty Antoni, jagoda si? zap?oni.

 

Na ?wi?ty Wit, s?owiczek: cyt!

 Po ?wi?tym Wicie jest ju? pi?tka w ?ycie.

 

Gdy si? ?wi?ty Jan rozczuli,

 to go dopiero Naj?wi?tsza Panna utuli (2 lipca)

 

Na ?wi?ty Jan, ka?dy sobie pan;

Nie udawaj biedo pana,

 nie zawsze ?wi?tego Jana.

 

 

 

 

 

LIPIEC

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

      ?niwa b?d? najwa?niejsz? prac? w tym i nast?pnym miesi?cu. Przygotowa? zawczasu kosy, sierpy, ?niwiarki, podr�s?a, ogl?dn?? stodo?y, brogi, ponaprawia? dachy. Ze ?niwami nie zwleka?, ale w miar? pogody spieszy? ze zw�zk?. ?cierniska zaraz podora?.

Przygotowa? pola pod ozimin?. Naw�z dobrze rozrzuca? i przyora?, ale nie g??boko. Ko?czy? plewienie ziemniak�w, burak�w, kapusty i obsypywa? powt�rnie. Sia? poplony. Zbo?e w spichrzach przerabia?. W sadzie ogl?da? drzewa owocowe, czy przy obfitym urodzaju ga??zie si? nie ?ami?. Podpiera? palikami. Robaczywe owoce poodrywa?. Drzewka pilnie w razie posuchy podlewa?. W pasiece miodobranie. Zakupi? na jesie? i na zim? opa?, nawet, je?li mo?na, za sucha pozwozi?.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

      W tym miesi?cu najwi?ksza praca ko?o konfitur, galaret, sok�w itp. Jednocze?nie dojrzewaj? w lipcu maliny, porzeczki, wi?nie szklanki i ?ut�wki, morele, a z tych w?a?nie owoc�w soki i konfitury s? najlepsze. Wszystko zaczyna ju? dojrzewa?, nale?y bacznie pilnowa? ogrodu, owoc�w, dogl?da? warzywa (patrz kalendarz rob�t ogrodniczych, Kol?da na rok 1882), oraz zbiera? i suszy? zio?a apteczne. Indyki m?ode dostaj? korali, najniebezpieczniejszy czas dla nich do przej?cia, po kilkadziesi?t pada wtedy z upa?u i niedopilnowania. Dr�b wi?c i przysposabianie zimowych zapas�w wszelkiego rodzaju s? najwa?niejsze zaj?cia gospodyni w tym miesi?cu.

Gdzie gospodarstwo pszczelne zaprowadzone, po zebraniu miodu mo?na si? zaraz zaj?? urz?dzeniem takowego na nap�j. Len zasiany w kwietniu, - w ko?cu lipca si? wyrywa i przesusza. Wa?niejszych prac w dziale gospodarstwa kobiecego w tym czasie nie ma. Skrz?tna jednak gosposia nigdy sobie i domownikom pr�?nowa? nie pozwoli, lecz wynajdzie zaj?cie przynosz?ce i korzy?? w?asn? i po?ytek dla og�?u.

 

PRZYS?OWIA

 

Gdy nadchodzi lipiec,

 ostatki starej m?ki wypiec.

 

Nawiedzenie Matki Boskiej,

 to si? przed ni? chyl? k?osy,

 kt�ry prosto stoi, to z pustoty swojej.

 

Na ?wi?tego Jakuba, ostatnia siewu pr�ba;

 po ?wi?tym Jakubie, ka?dy w swym garnku d?ubie.

 

Od ?wi?tej Hanki, ch?odne poranki,

 szcz??liwy kto na Ann? upatrzy sobie pann?.

 

 

 

SIERPIE?

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

     Ko?czy? ?niwa. ?cierniska wcze?niejsze obsia? pasz? zielon?. Wszystkie podora?. Rozpocz?? ork? pod siewy i to jak mo?na najpr?dzej; przy orce, kt�ra ma by? do?? g??boka, uwa?a?, by nawozu na wierzch nie wyrzuca?. Zebra? len i konopie, zaczyna? ostro?nie podbiera? ziemniaki. Przygotowa? ziarno do siewu. Ziarno na spichrzu cz?sto przerabia? Przygotowa? narz?dzia do zbioru okopowych. Naprawia? piwnice. Zakupi? nawozy sztuczne. W sadzie strz?sa? robaczywe owoce i niszczy? wilki, przysposabia? m?ode szczepki do jesiennego sadzenia. Owoce, przeznaczone na st�?, zrywa? ostro?nie, ka?de bowiem uderzenie wp?ywa na smak i powoduje gnicie. Strz?sa? mo?na tylko owoc przeznaczony do natychmiastowego u?ytku. W pasiece koniec miodobrania, u?o?enie gniazd.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

     Zacz?te w lipcu ?niwa w polu daj? kobiecie zaj?cia w dostarczaniu ?niwiarzom mleka, ma?lanki, og�rk�w kwaszonych na orze?wienie w ci??kiej pracy dokonywanej dla dobrobytu pa?stwa, pomimo, i? w dzisiejszym uk?adzie spo?ecznym grube na to si? wydaj? pieni?dze. W Ko?cu sierpnia trzeba ju? kwasi? og�rki na zim?, s? wtedy najlepsze, najtrwalsze bo jeszcze j?drne, zielone i twarde, nie zamiesza si? ?aden nasiennik lub ?�?ty. Wszystkie owoce letnie s? w ca?ej dojrza?o?ci, jab?ka spadaj?ce z drzew niedojrza?e u?ywa? na galaretk?; gruszki marynowa?, smarzy? � suszy? � renklody, r�?ne ?liwki, orzechy ?wie?e, melony smarzy?. Wi?nie czarne zawsze dopiero w sierpniu na konfitury i sok u?ywane � w lipcu bowiem nie s? jeszcze ani do?? czarne, ani do?? soczyste; i w tym czasie dopiero dojrzewaj? du?e czarne hiszpankami zwane. Pilnowa? nale?y bardzo co ogr�d i las dostarcza, aby nie straci? czego z oczu, a potem czu? brak czego w zimie � bor�wki s? ju? dojrza?e, grzyby do suszenia wyborne, s?owem nic z oka nie spuszcza?, zio?a apteczne zbiera?, orzechy laskowe itp. W ko?cu sierpnia, je?eli rok suchy i wegetacja wczesna, nale?y wyrywa? i moczy? len, siany z pocz?tku maja.

 

PRZYS?OWIA

 

Ten kto patrzy w sierpniu ch?odu

Nacierpi si? w zimie g?odu.

 

Kiedy Wawrzyniec nadchodzi,

Ostatni? rzep? sia? si? godzi.

 

Na Maryji Wniebowzi?cie,

Ostatnie ju? w polu ??cie.

 

Na Bart?omieja aposto?a,

Bocian do drogi dzieci wo?a.

 

 

 

 

WRZESIE?

 

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

          Ko?czy? zw�zk? wszelkich zbior�w i siewy ozimin. Najlepiej sia? zbo?e siewnikiem rz?dowym, bo mniej zbo?a wychodzi i lepiej si? zagrzebuje w ziemi?. Siewnik mo?na sprowadzi? wsp�lnie z s?siadami. Zbiera? mieszanki, ziemniaki, buraki, marchew i brukiew, rzep?, kapust? proso. Ko?czy? g??bokie orki zimowe. ?ywi? dobrze inwentarz, szczeg�lnie konie i wo?y, kt�re teraz ci?gle i ci??ko pracuj?. Przygotowa? dostateczn? ilo?? paszy na zim?. Zbiera? w sadach owoce. Oczyszcza? stare drzewa. Kopa? do?y pod sadzenie drzew owocowych jesiennych.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

         W tym miesi?cu jest nawa? pracy dla gospody?; zaczynaj? ju? na dobre dojrzewa? w?gierki, te najpo?yteczniejsze ze wszystkich owoc�w. Konfitury robi? w pocz?tku, kiedy nie s? przesta?e, nast?pnie kompoty czyli konserwy, a gdy zupe?nie dojrza?e marynowa?, suszy? w cukrze lub na lasach, w ko?cu gdy ju? p?kaj? ze s?odyczy i dojrza?o?ci, robi? powid?a. Bor�wki w pocz?tku wrze?nia s? najlepsze i najdojrzalsze do smarzenia, brzoskwinie, ananasy, arbuzy; s?owem wszystko pilne, wszystko wo?a, a dobra gospodyni powinna kolejno to bra? do roboty, co najpr?dzej mo?e uledz zepsuciu. Pomidory s? najpi?kniejsze we wrze?niu � korniszony koniecznie w tym czasie marynowa? wraz z cebulk?, szarlotka i innemi piklami. Rydze i grzyby jesienne s? ju? w obfito?ci, z czego nale?y korzysta?, nie spuszczaj?c si? na p�?niej; jesie? bywa cz?sto u nas sucha, mo?na by wi?c zosta? zupe?nie bez tych specja?�w. Orzechy laskowe i w?oskie zbiera? i suszy?, aby na Bo?e Narodzenie mie? potrzebny zapas.

Wrzesie?, jako miesi?c jest ch?odniejszy, a obfituj?cy jeszcze w nabia?, jest czasem zbierania zapas�w mas?a na zim? i robienia ser�w. Tak obfito?? wszystkiego jest po r?k?, ?e tylko bra? i rozumnie u?ywa?. Grochy szablaste rozmaite zbiera?, ?uska? i na g�rach rozsypane suszy?, jak r�wnie? i cebul?, kt�ra dla bezpiecze?stwa mo?na wykopa? i na g�r? sypa?. W tym czasie przypada moczenie lnu.

We wrze?niu niech przezorna gosposia zebrawszy wszelk? star? wat?, co jest w domu, da do przerobienia, bo i taniej i pr?dzej zrobi?, a b?dzie gotowa na jesienne przerabianie watowych rzeczy jak na przyk?ad ko?der itp.

We wrze?niu zaczynaj? si? d?ugie wieczory, wyj?c wi?c lampy schowane, ponalewa? i od pierwszego dnia u?ycia przyzwyczai? s?u??ce, aby po sprz?tni?ciu pokoi, codziennie knoty obci??y i lampy dola?y, czyni?c to systematycznie ze wszystkiemi i to co dzie?. Tym tylko sposobem mo?e doj?? do dobrze si? pal?cych i nie kopc?cych si? lamp � a to co najwa?niejsza nigdy wypadku by? nie mo?e � co cz?stokro? bywa, gdy nierozwa?na pani pozwala lampy dolewa? i oprawia? wieczorem przy ?wietle, tym sposobem lampa nie dolana rano, pomimo nawet potrzeby koniecznej, nie mo?e by? palona wieczorem.

 

 

PRZYS?OWIA

Kto pracowa? w lecie, temu powie wrzesie?,

ciesz si? gospodarzu, t?ust? b?dzie jesie?.

 

Wielka dla ziemi i zbo?a wygoda,

gdy w ?wi?ty Idzi, przy?wieca pogoda.

 

Na ?wi?ty Idzi, raduj? si? ?ydzi.

Marja si? rodzi, jask�?ka odchodzi.

Na ?wi?ty Krzy?, owoce strzy?.

Po ?wi?tym Mateuszu, kiep kto w kapeluszu.

 

 

PA?DZIERNIK

 

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

           Ko?czy? orki zimowe. Oczyszcza? starannie rol? z chwast�w. Nie zapomnie? o zrobieniu na polach zasianych ozimin? bruzd i przecznic do nale?ytego odprowadzenia wody. Pilnowa? ziemniak�w w kopcach, usun?? z nich mokr? s?om?, a da? such?, przysypa? je ziemi?, ale nie grubo, ?eby wilgo? mog?a wyparowa?. Zamyka si? kopce ostatecznie dopiero przy pierwszych silniejszych przymrozkach. Ko?czy? zbiory ziemniak�w, burak�w, marchwi, brukwi, rzepy i kapusty. Byd?o karmi? dobrze odpadkami z ro?lin okopowych. Przechodzi? powoli z paszy letniej na zimow?. Opatrzy? budynki na zim?. Przygotowa? opa?. Zbiera? ?o??dzie i szyszki jod?owe. W sadzie zbiera? p�?ne owoce, posadzi? drzewa i krzewy wszelkiego rodzaju. Zabezpieczy? wcze?nie ule.

 

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

 

          Jest to miesi?c najwa?niejszej pracy oko?o dzia?u kobiecego gospodarstwa. Im d?u?ej warzywa w ziemi, a owoce na drzewach dojrzewaj?, tem lepiej, jednak nie nale?y zwleka? zbytecznie i z pocz?tkiem miesi?ca kopa? wszystko. Zimowe owoce jako i gruszki jesienne zbiera? i chowa?. Pieczarki na zagonach zaprowadza?. Warzywa im p�?niej tem lepiej uk?ada? w kopczyk w piwnicy, kartofle do piwnic sypa? i zaraz z pocz?tku miesi?ca wieprze do karmika wsadzi? dla zu?ytkowania drobnych kartofli na wypas, karmi? si? powinny od 6 do 8 tygodni, aby na ?wi?ta Bo?ego Narodzenia by?y gotowe w?dliny. W po?owie miesi?ca trzeba si? zaj?c zaopatrzeniem domu i mieszkania przeciw zimnu, pokoje oczyszcza? gruntownie z kurzu i paj?czyny. ?ciany ociera? p?�tnem suchem obwi?zanem na szczotce, pokoje my?, zaprawia? ju? na p�?rocze zimowe, okna okleja? klajstrem i papierem, co najlepiej, bo zimna nie przepuszcza, mchu nie k?a??, bo pr?dko z?�?knie, lepiej piasek i wat? obsypan? krajan? kolorow? w?�czk?. Kwas siarczany stawia? za okno, ?eby nie zamarza?y. Do futer w pocz?tku miesi?ca zajrze? czy s? w dobrym stanie, gdy? wszelka przer�bka dobrze b?dzie zrobiona, je?eli swobodnie w wolnym czasie, gdy jeszcze mrozy nie s? za pasem, bo wtedy i o ku?nierza trudniej i wszystko dro?ej. W og�le wszelkie przysposobienie garderoby na zim? powinno mie? miejsce w pa?dzierniku. Letnie suknie i wszelkie kolorowe perkale, kt�rych si? ju? w zimie u?ywa? nie b?dzie, spra? w wodzie z myd?em, bia?e lub jasne mocno zfarbowa? i bez krochmalenia, aby nie z?�?k?y, schowa? na zim? do kufr�w.

G?si karmi? po?ladem zbo?a, owsa i j?czmienia przez 3 tygodnie, w czwartym bi?, skuba?, oddzielaj?c puch od pierzy i urz?dzi? p�?g?ski, marynaty itp.

 

 

PRZYS?OWIA

W kr�tkie dzionki pa?dziernika,

wszystko z pola, z sadu znika.

 

Na ?wi?tego Franciszka,

smutna na polu pliszka.

 

?wi?ty ?ukasz, czego po polu szukasz?

- Rzepy! � Albo? jej w do?ku ?lepy?

 

Gdy minie Szymona i Judy,

spodziewaj si? ?niegu i grudy.

 

 

LISTOPAD

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

     Je?li pogoda sprzyja, nale?y ora? pola, przyorywa? nawozy zielone i stajenne pod wiosenne plony. Nawozi? ??ki i chmielniki kompostami i nawozami pomocniczymi. Osusza? pola, oczyszcza? rowy na ??kach i polach. Opatrzy? dobrze drzewa m?ode w sadzie, by je uchroni? od zaj?cy. Najlepiej okoli? cierniem, na wsysoko?? 1 i p�? metra, w odst?pie na szeroko?? d?oni od pnia drzewka. Przesadza? m?ode szczepki, sadzi? pestki. Zabezpieczy? dobrze kopce i piwnice przed mrozem. Obliczy? pasz? na zim?, by nie brak?o. Je?li ma?o, dokupi? lub sprzeda? co? z inwentarzu, by byd?o nie ucierpia?o g?odu. Stajnie przewietrza?. Zapewni? dostateczn? ilo?? pod?ci�?ki. W pasiece da? ulom zabezpieczenie przed mrozem. Narz?dzia gospodarskie oczy?ci? i schowa?. Wieczorami czyta? ksi??ki religijne, spo?eczne i gospodarskie.

ROZK?AD PRACY GOSPODARCZEJ KOBIECEJ

    W listopadzie trzeba ju? na serio my?le? o zaopatrzeniu piwnicy; warzywa i w?oszczyzn? uk?ada?, przesypuj?c obficie suchym piaskiem, kartofle, sypi?c do piwnic, pod?o?y? staremi deskami, aby nie gni?y od ziemi, i je?eli mo?na tak?e piaskiem osypywa?, ostatecznie zimowe owoce uk?ada? na zimowe przechowanie. Kapust? w ko?cu miesi?ca kwasi?, wieprze � karmniki bi?, s?onin? soli? i mi?siwo urz?dza?. Poniewa? zbli?a si? pora, gdzie o baranin? b?dzie trudniej, wi?c marynowa? ca?? faseczk? ?wiartek grubych na spos�b sarny, co daje si? przechowa? do 6-u tygodni.

     Na wsi robota oko?o lnu i konopi. D?ugie wieczory nadaj? si? do roboty przy ?wietle lampy � cerowanie, reperacje wszelkiej bielizny � kt�re powinno mie? miejsce przed co miesi?c przed miesi?cznym praniem, bo ?le je?eli bielizna nie zreperowana si? pierze � w tym czasie robi si? ze szczeg�ln? dok?adno?ci? z powodu braku innej pilniejszej roboty.

    Podczas jesieni i zimy nale?y podwoi? staranno?? o porz?dek domowy. Codziennie otwiera? lufciki do przewietrzania pokoi � a pomimo zamkni?cia okien, raz na tydzie? ?ciany odkurza? � paj?czyn? zbiera?, kurz starannie wilgotnem, wyci?ni?tem z wody p?�tnem, zbiera? z k?t�w pokoi, z szaf, piec�w, framug itp., pozostawiony bowiem raz, zbiera si? w coraz wi?ksze k??by, kt�re nast?pnie nie mo?na wyprowadzi?, dopiero na wiosn? przy otwartych oknach � nale?y wi?c przyj?? zasad?, ?e im cia?niej i brudniej w jakiem miejscu, tem wi?ksz? nale?y dok?ada? staranno?? w oczyszczaniu go. Im wi?cej starania w codziennym i tygodniowym porz?dku, tem ?atwiejsze utrzymanie wszystkiego w normalnym stanie. Posadzk? froterowan? codziennie po zamiataniu wyciera? grubemi szerskiemi p?atami.

PRZYS?OWIA

W listopadzie kapust? si? k?adzie.

Od ?wi?tego Marcina zima si? zaczyna.

?wi?ta Katarzyna po lodzie,

Bo?e Narodzenie po wodzie.

 

 

GRUDZIE?

RADY GOSPODARSKIE DLA M??CZYZN

 

Ziemia spowita ?niegiem. W dnie ciep?e wygl?da?, czy woda nie stoi na polach. Je?li s? ka?u?e, porobi? rowy na odprowadzenie wody. Wywozi? nawozy. Na grunta ci??kie nawozi? piasek, na ??ki piaszczyste glin?. M?�ci? zbo?e najpierw to, co stoi w stertach. M?ockarnie zakupi?, by na m?�cenie cepami czasu nie traci?. Ziarno oczy?ci? starannie, szczeg�lnie to, kt�re si? przeznacza do siewu. Budynki inwentarskie utrzymywa? ciep?o, przewietrza?. Wozi? l�d, w?giel, drzewo opa?owe i budulcowe. W stawach r?ba? przer?ble. Przegl?da? owoce i warzywa, a usuwa? zepsute. Ci?? i karczowa? stare drzewa. Wieczorami czyta? ksi??ki religijne i gospodarskie, by si? lepiej o?wieca?. Zebrania w K�?ku rolniczym pilnie zwo?ywa? i sprawy wsp�lne zgodnie omawia?.

 

    Miesi?c adwentu czyli postu obserwowanego ?ci?le w kraju tutejszym. W samym pocz?tku zaopatrzy? si? w bary?ki ?ledzi na ca?y adwent; moczy?, w?dzi?, marynowa?. Jest to czas spokojnego wytchni?cia dla gospody?. Wsz?dzie pe?no zapas�w, czas zimny, nic nie podlega zepsuciu, u?ywa? tylko trzeba. piwa, octy, dro?d?e przysposabia?. Wolnym czasem piec pierniki, makagigi, marcepany. Wieczorami szy? kolendy dla dzieci, domownik�w i biednych. Przed ?wi?tam zaj?? si? oczyszczaniem mieszkania, zaprawianiem jadalnego pokoju, kt�ry nigdy nie wytrzyma tak d?ugo jak inne, praniem zabrudzonych firanek, aby na ostatni tydzie? nie zosta?o zbyt du?o roboty. Na wigili? w mie?cie kupowa? ryby dzie? przed wigili?, soli? pra?on? sol?. Kto chce mie? ryby bardzo tanio, niech kupuje w wigilj? po godzinie 12, ale wtedy musi skwitowa? z dobrego ich urz?dzenia.

Grudzie? ziemi? zbrudzi � i izby wystudzi,

ale za to na Gody, ka?dy u?yje swobody.

Od ?wi?tej Barbarki chude przy ogniu garnki.

?wi?ta ?uca, dnia przyrzuca.

Je?li pola zielone, gdy si? Chrystus rodzi,

to Zmartwychwstaniu ?nieg z deszczem przeszkodzi.