Tablica ze Sk?pego

Najwa?niejszym o?rodkiem kultowym na ziemi dobrzy?skiej o zasi?gu ponadlokalnym, por�wnywalnym ongi? do Jasnej G�ry i Ostrej Bramy, by?o i jest nadal sanktuarium maryjne w Sk?pem.

Widok og�lny zespo?u klasztornego w Sk?pem, fot. redakcja, 2012 r.

Od XV wieku Sk?pe by?o w?asno?ci? rodow? rycerskiego rodu Ko?cieleckich. W XVIII w. sta?o si? w?asno?ci? rodu Zieli?skich. Sk?pe sta?o si? znane ju? pod koniec XV w., za spraw? objawienia Naj?wi?tszej Maryi Panny. Od 1496 r., kiedy to w wybudowanej kaplicy umieszczono figurk? Matki Boskiej �rozdaj?cej� ?aski, rozwin?? si? tu pr??ny o?rodek kultowy oddany w opiek? zakonnikom bernardy?skim.

Zesp�? klasztorny w Sk?pem od pocz?tku swego istnienia pe?ni? te? funkcje grzebalne. Przez ponad trzysta lat wykonywano poch�wki w kryptach ko?cio?a oraz na terenie dziedzi?ca odpustowego. Na pocz?tku XIX w., obok kaplicy istniej?cej w miejscu objawie? w �Borku�, utworzono niewielki cmentarz utworzony przez dwa ramiona tr�jkondygnacyjnych krypt grobowych zwanych katakumbami. Budowla mia?a d?ugo?? 50 metr�w, szeroko?? 2 metry, a jej wysoko?? si?ga?a oko?o 4 metr�w. W grobowych kryptach chowano zw?oki szanowanych obywateli Sk?pego i okolic. Wok�? kapliczki usytuowano tak?e mogi?y powsta?c�w listopadowych, a potem styczniowych i tym sposobem stworzono wyj?tkowe dla ziemi dobrzy?skiej miejsce pami?ci narodowej. W 1941 r. hitlerowcy postanowili zniszczy? cmentarz i kapliczk?. Na okolicznych mieszka?cach wymusili rozebranie katakumb, a szcz?tki zmar?ych zezwolili przenie?? na cmentarz. Po II wojnie ?wiatowej uratowane od zniszczenia epigraficzne tablice nagrobne, pochodz?ce z katakumb, zosta?y umieszczone w kru?gankach klasztoru ojc�w bernardyn�w.

Widok og�lny kru?gank�w klasztornych z widocznym epitafiami, kt�re ocalono ze zniszczonych katakumb w �Borku� , fot. redakcja, 2012 r.

W korytarzu ko?cio?a prowadz?cym do pomieszcze? klasztoru znajduje si? jedyny w swoim rodzaju obraz � tablica upami?tniaj?ca osoby pochowane w latach 1515-1834 w sanktuarium oraz w latach 1805-1863 w �Borku�.

Widok og�lny korytarza prowadz?cego do furty klasztornej.
Widoczne usytuowanie (pierwsza od prawej) tablicy sk?pskiej,fot. redakcja, 2012 r.

Jest to obraz w formie tablicy namalowany na p?�tnie o wymiarach 261 x 121cm, oprawiony w drewniane ramy. Posiada on szesna?cie szpalt oddzielonych czerwonymi liniami, w kt�rych wykaligrafowano nazwiska kilkuset os�b. Tablic? zatytu?owano;

"Pami?tnik dobrodziej�w, kt�rych tu cia?a spoczywaj? tak w grobach ko?cielnych jako te? i na kalwarii przy ko?ciele�.

Widok og�lny tablicy sk?pskiej, fot. redakcja 2012 r.

 Tekst z nazwiskami zosta? wykaligrafowany jednym charakterem pisma przy u?yciu czarnego ?rodka kryj?cego, za? daty wyr�?niono czerwon? farb?.

W g�rnej cz??ci tablicy, po ?rodku namalowano symbole ?mierci w postaci czaszki i piszczeli. Nad nimi autor obrazu umie?ci? god?o braci zakon�w rodziny franciszka?skiej przedstawiaj?ce skrzy?owane ramiona Chrystusa i ?w. Franciszka, naznaczone stygmatami oraz krzy?.

Fragment tablicy z symbolami ?mierci oraz god?em braci zakonnych, fot. redakcja, 2012 r.

Szesnasta szpalta zosta?a zapisana tylko do po?owy, ostatni wpis dotyczy poch�wku z roku 1863.

Wed?ug historyka Paw?a Bogdana G?siorowskiego, informacja o ostatnim poch�wku z 1863 roku ma zwi?zek ze zdarzeniami, kt�re zaistnia?y rok p�?niej. Po upadku powstania w 1864 r. klasztor sk?pski w ramach represji popowsta?czych, na mocy ukazu carskiego wraz z wieloma innymi ?wi?tyniami, uleg? kasacie. Z szesnastu ojc�w i braci, jacy tam przebywali do czasu powstania, pozostawiono jedynie o. Witalisa Dobskiego do pracy w ko?ciele. By? mo?e to w?a?nie on by? autorem lub inspiratorem sporz?dzenia tablicy?

Dane do tablicy pochodzi?y z zapisk�w na temat pochowanych os�b, za kt�re zakonnicy si? modlili. Ostateczna wersja, kt�ra pojawi?a si? na tablicy pochodzi?a z zapisk�w, kt�re musia?y by? wcze?niej wielokrotnie przepisywane. Na pewno dotyczy to materia?�w traktuj?cych bardzo odleg?e czasowo fragmenty tekstu, kt�re posiadaj? b??dy, pomy?ki w pisowni nazwisk oraz dok?adnych nazw urz?d�w, kt�re za ?ycia sprawowali pochowani.

Fragment tablicy z symbolem up?ywu czasu klepsydr?, fot. redakcja, 2012 r.

P.B. G?siorowski wychwyci? kilkadziesi?t b??d�w, w tym pomy?ki mylnego zapisania na tablicy nazw pe?nionych urz?d�w. Przyk?adowo urz?dnika rypi?skiego okre?lano dobrzy?skim lub odwrotnie.

W?r�d kilkuset wymienionych os�b, spotkamy przedstawicieli szlachty dobrzy?skiej oraz p�?nocnego Mazowsza. Wyst?puj? r�wnie? przedstawiciele drobnej szlachty, niepe?ni?cej urz?d�w. Na tablicy mo?na r�wnie? odnale?? osoby ni?szych stan�w, kt�re zosta?y okre?lone dwoma przymiotnikami; �pracowity� lub �s?awetny�. Pierwszym przymiotnikiem opisano ch?op�w, a drugim pos?u?ono si? do oznaczenia mieszczan lub rzemie?lnik�w wiejskich. Ponadto przy niekt�rych nazwiskach pojawi?a si? dodatkowa informacja �osobliwy dobrodziej�. Bezsprzecznie dotyczy ona os�b, kt�re musia?y by? wyj?tkowo zaanga?owane w ?ycie religijne sanktuarium oraz czyni?y znaczne darowizny na jego rzecz.

Fragment tablicy z widocznymi symbolami ?mierci, fot. redakcja, 2012 r.

         Tablica sk?pska jest unikatowym zabytkiem w skali naszego kraju. Pomimo wyst?puj?cych pomy?ek, jest bardzo wa?nym ?r�d?em do poszukiwa? genealogicznych. Zawiera dane dotycz?ce rocznych dat zgonu ponad dziewi??set os�b, kt�re w wi?kszo?ci przypadk�w pochodzi?y z innych parafii. Podane informacje o sprawowanych urz?dach poszerzaj? nasz? wiedz? na temat zmar?ych os�b. Przy niekt�rych osobach dowiadujemy si? r�wnie? o szczeg�?ach istotnych z punku widzenia poszukiwa? genealogicznych, a dotycz?cych nazwy rodzinnej miejscowo?ci, wieku lub posiadanej rodziny.

         Na potrzeby niniejszego artyku?u opracowano indeks wszystkich os�b wyst?puj?cych na tablicy, w kt�rym nazwiska u?o?ono alfabetycznie.

(indeks - TU KLIKNIJ)

Sporz?dzony wykaz wzbogacono o uwagi autorstwa P.B. G?siorowskiego, kt�re bydgoski historyk zawar? w artykule; Sanktuarium i klasztor w Sk?pem jako nekropolia, opublikowanym w 2003 r., a b?d?cym podstaw? niniejszego opracowania.

Redaktor, listopad 2012 r.

?r�d?a;
1.Sanktuarium i klasztor w Sk?pem jako nekropolia, P.B. G?siorowski, Bydgoszcz 2003r., zeszyt nr 8 Materia?�w do dziej�w kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu,
2. Do Maryi Sk?pskiej po ?aski, Krystyna Paw?owska, wyd. Klasztor Ojc�w Bernardyn�w, Sk?pe 2011,
3.Rodem ze Sk?pego, Zyta Wegner, Sk?pe 2007.